|
|
De V.V.O.B. -
Veiling Vereniging Over Betuwe te Elst. Notities uit de lezing "Een Eeuw Elst" door Dik
Herberts, Oud directeur van BV Boekhandel en Drukkerij v.h. fa. J. Herberts, en
oud redacteur van het Streekblad "De Betuwe". Het begin van de industriële ontwikkeling in het dorp Elst is
ontegenzeggelijk te vinden in het gebied rond het NS Station en vroegere
spooremplacement. Eigenlijk geen wonder want goede verbindingen vormden en
vormen nog steeds de hartslag van economisch succes. In de Betuwe ontwikkelde zich in de 19e eeuw de fruitteelt en al
naar gelang de 20e eeuw naderde nam de omvang daarvan toe. De handel had geen
structuur en de leveringen van b.v. appels en peren gingen hoofdzakelijk via
schip van de kaden van Arnhem en Nijmegen naar binnen en buitenland. Flinke porties van de Betuwse appels verhuisden naar Duitsland
waar de productie van appelstroop bekend was. Wat men in Duitsland kon,
probeerde men ook in Nederland en waar dan beter dan in het gebied waar fruit
geteeld wordt. Zo ontstonden de verschillende appelstroopfabrieken zoals b.v.
Baltussen in 1868 in Driel-Elst, van Woerkom in Oosterhout, de fabrieken in
Dodewaard van Vink. Dat proces zette even later in Elst door toen de Zutphense
apotheker J.L.L. Taminiau in 1901 grond kocht van de fruithandelaar M.A. Vink en
daar zijn fabriek voor vruchtensappen begon. Vink was vooruitstrevend en had eind van de 1ge eeuw grond
verworven rond het station waar hij niet alleen een villa bouwde, maar tevens
enkele woonhuizen en grond van de Staatsspoorwegen vlak langs het emplacement
aankocht. ("De Put"). Daar vestigde hij zijn fruithandel. In de beginjaren van de 20e eeuw ontwikkelde de afdeling
Wageningen van de Ned. Maatschappij voor tuinbouw en plantkunde een visie om in
dit gebied te komen tot een centraal veilingpunt om betere condities te bereiken
voor de afzet. Men wilde de wispelturige maar evenzeer wisselvallige handel in
de bodemproductie zoals die bedreven werd aanpakken. Men wees Arnhem of Nijmegen
aan als de meest geschikte plaatsen voor een veiling. Vanuit Elst dacht men daar anders over en het is vooral de
voortvarende burgemeester G.W A.W Baron van der Feltz die zijn gemeente daar
beter voor geschikt achtte en de nodige stappen ondernam. Hij beraadde zich bij M.A. Vink en vooraanstaande kwekers en zo
werd op 13 mei 1903 een bijeenkomst in Hotel "De Vereniging" gehouden
waar de directeur van de Rijkslandbouwwinterschool uit Naaldwijk, de heer R.
Wiersma een lezing hield over: "De wenschelijkheid tot het te Elst
instellen van openbare veilingen van tuin-
en landbouwproducten, vruchten e.d. zoals deze in het Westland, Amsterdam en in
het buitenland met groot succes worden gehouden" De constructie in Elst werd zodanig dat de Veiling Vereniging
Over Betuwe werd opgericht en M.A.
Vink bereid was zijn loodsen op het Stationsemplacement
op billijke condities beschikbaar te stellen en voor
verpakking, sortering, uitbetaling e.d zorg zou dragen. Direct traden 50
leden toe en op 6 juni 1903 werd de
eerste algemene ledenvergadering gehouden. Burgemeester van der Feltz, die vele initiatieven op zijn naam
heeft staan, werd voorzitter en in het dagelijks bestuur kregen zitting A.H.
Knipping te Lent, Jhr. C. van Lennep (fruitplantage de Werkhoeve) Elst,
penningmeester, Jan Herberts, secretaris, J Th. Derksen en H.J Wouters Elst
leden. De eerste veiling werd gehouden op 25 juni 1903 onder leiding van
M.A. Vink J.Fzn. Het verkooplokaal van de VVOB, die de eerste grote veiling in het
Oosten van het land werd, was gebouwd aan de Stationsstraat even voorbij de
boerderij De Hucht. Daar verrezen later ook de grotere (houten) gebouwen van de
veiling. Vrij kort na de oprichting stichtte M.A. Vink eveneens het Hotel VVOB,
zodat de fruitkopers die vroeg hun fruit op de veiling moesten kopen daar konden
overnachten. Hotel VVOB heeft lange tijd een bekende klank gehad en fungeerde
ook na de oorlog nog als horeca gelegenheid toen de veiling zich allang naast
het NS Station en verweven met de gebouwen van Vink's fruithandel had gevestigd.
In de oude gebouwen heeft Geerts Goederenhandel nog geruime tijd gewerkt en
later is het geheel bij de totstandkoming van de wijk Brienenshof verdwenen. De gang van zaken bij de VVOB, bekend in den lande en voor
verschillende fruitsoorten de grootste veiling van Nederland, was uitstekend. In
1916 werd de 1 miljoen gulden omzet bereikt. Vanuit Elst werd gretig gebruik
gemaakt van de goede spoorverbindingen naar alle delen van het land en de export
ook naar b.v. Engeland (via Hoek van Holland) was bekend. De dominante positie van Vink's Fruithandel in het geheel werkte
later ook oppositie in de hand, zo zelfs dat in 1925 een afscheiding plaatsvond
en zich een “nieuwen Groente- en Fruitveiling te Elst, de E.K.V. Elster
Kwekers Veiling", vormde. Deze veiling werd allereerst gevestigd in de loodsen van P.v.Wylich
en Co aan de Aamsestraat. In deze tijd beter bekend als de gebouwen van
Betonfabriek De Aam, die voor kort zijn gesloopt. De EKV verhuisde in 1933 naar
Ressen naar de daar gebouwde nieuwe veiling. We gaan in vogelvlucht nog enkele zaken aangaande de VVOB na: ***Drie maal werd de veiling getroffen door brand. In 1936, 1946
en mei 1948. Altijd vrij forse branden, omdat het materiaal (rieten manden,
later houten kistjes e.d.) uiteraard brandgevaarlijk was. ***De accommodatie van de VVOB werd in de jaren vijftig bijzonder
verbeterd. Men beschikte al voor de oorlog over een groot eigen koelhuis, voor
die tijd een zeer moderne installatie, maar de bijbouw van grote loodsen en
pakhuizen vormde een groot en druk bedrijf ***In de loop van de jaren na de oorlog ontwikkelde zich een
andere positie van de VVOB in het bijzonder toen afscheid werd genomen van de
belangen van Vink's Fruithandel. De oprichter zelf overleed in 1944, de familie
zette de exploitatie nog wel door, maar uiteindelijk werd de veiling in 1954
verkocht aan de door kwekers gevormde Coöperatie onder voorzitterschap van
Burgemeester W M.C. Klijn. Hij zou tien jaar aanblijven. Mannen van het
"eerste uur" :Henk Herberts, (secretaris vanaf 1921) Willem Derksen,
wnd. voorzitter en G. Trouw uit Lent, eveneens uit die tijd' traden terug en
werden erelid. ***De eerste kantoren van Vink' s Fruithandel aan de
Stationsstraat zijn geruime tijd door Taminiau, later Heinz gebruikt, en nog
steeds de grote villa, het stamhuis van de familie Vink. Het oude, typische bedrijfskantoor van Vink's Fruithandel is tot
het laatst, ook na het vertrek van de VVOB, op dezelfde plaats gebleven. Bij de
sloop is het mozaïek in de gevel bewaard gebleven en in het bezit van de
gemeente Elst. Het is voor enkele jaren nog eens tentoongesteld in de hal van
het gemeentehuis. In de jaren zestig braken de "fusieperioden" aan. In
het gebied hadden zich in de loop van het eerst deel van de 20e eeuw
verschillende veilingen gevestigd. In Huissen, Ressen, Nijmegen, Arnhem, Zetten, Zevenaar. De
veranderende ontwikkelingen in de land en tuinbouw, de handel en afnemers
vroegen om betere en efficiëntere aanpak, groter aanbod ed. en men trachtte dat
door samenwerking te bereiken. Zo ontstonden de eerste fusiebesprekingen. Elst en Arnhem vormden
in eerste instantie een zgn. topcoöperatie, evenals Ressen en Nijmegen. Fusiebesprekingen tussen VVOB, EKV en Midden Betuwe te Zetten
strandden en ook in latere contacten bleef o.m. de ledenvergadering van Midden
Betuwe afwijzend ten opzichte van fusie. Uiteindelijk gingen nadien Elst, Ressen en Nijmegen weer
gesprekken aan. Elst zegde de topcoöperatie met Arnhem op en sloot zich aan bij
de combinatie Ressen/Nijmegen. De ledenvergaderingen van november 1969 stemden
toe en zo ontstond per 1 januari 1970 de VV 70, de Coöp.- Veiling Vereniging
voor het Gelders- en Brabants Rivierengebied. Er kwamen direct al plannen om tot
bouw van een nieuw veilingcomplex te komen en genoemd werd een 19 ha groot
terrein aan de Stationsstraat te Ressen. Maar toen in maart 1972 de veiling
Huissen eveneens aansluiting zocht bij de VV'70 besloot men tot bouw van een
geheel nieuw complex op de grens van Huissen/Bemmel/Angeren. De eerste steen
werd in 1973 gelegd en op 8 november 1974 opende Ir. J W.H. Huyts, directeur van
het Centraal Bureau van de Tuinbouwveilingen de nieuwe gebouwen zoals die nog in
bedrijf zijn bij de V.O.N. Veiling Oost Nederland, de Bloemenveiling Bemmel. In een tijdbestek van bijna 70 jaar valt dus de geschiedenis van
de veilingen in de Betuwe samen te
vatten. De oude veilingen zijn verdwenen, zelfs deden zich alweer nieuwe
ontwikkelingen voor bij de fusieveiling VV 70. Die werd tot VON omgedoopt, kwam
nadien in de samenwerking met The Greenery terecht en verdween daaruit na korte
tijd alweer. Nu specialiseert men zich op bloemen en planten. Veiling Midden
Betuwe is geliquideerd en de specifieke verhandeling van hard fruit concentreert
zich in Geldermalsen. Voor Elst viel het veilingdoek dus in 1970. Op 19 december 1969
werd bij het toen wekelijks verstrekte veilingbericht, de prijsnoteringen,
vermeld: "de laatste veiling VVOB is op 19 december 1969". Het laat zich denken dat bij de totstandkoming van de fusie op 1
januari 1970 nog niet direct alle activiteit op het veilingterrein in Elst werd
stilgelegd. Maar geveild onder de naam VVOB werd er niet meer. Het koelhuis
zat nog "vol" en veel moest er nog geregeld worden. De partijen van de
veilingen werden centraal bijeen gebracht en in een veilingbericht samengevat:
"Bericht van veiling VV'70", veelal met de toevoeging VV'70 Nijmegen,
later werd dat Veilingbericht VV '70 Bemmel. In de loop van de jaren nam de H.J. Heinz de terreinen en
gebouwen van de VVOB, als van de toenmalige Boterfabriek, de Stoomzuivelfabriek
Over Betuwe, in gebruik over. Om de geschiedenis van het veilingwezen niet geheel verloren te
laten gaan, zijn aldus de directeur van de VON, de heer F. Hollinger, de
bewaarde bescheiden e.d., ook van de VVOB, in het Gelders Archief te Arnhem
opgeslagen. Bronnen: Archief Drukkerij Herberts: "De Betuwe", legger 1953.
mei 50 jarig bestaan van de VVOB. D. Herberts: De geschiedenis van De Betuwe 1890- 1990, uitgave
t.g.v. 100 jarig bestaan. A. Nip. Elst in Oude Ansichten deel 1. Dr. J Brouwer. Elst in
Oude Ansichten deel 2. G.J
Mentink: Elst van Heden naar Verleden. H.W.H. Herberts: Secr. stukken VVOB, pagina herdenkingsnummer de
Betuwe Wederopbouwdag Elst 1958. |